محدودیتهای رشد

محدودیتهای رشد

(کلیشه های طبیعت: الگوهای کنترل رویدادها)

مروری بر کتاب پنجمین فرمان

بعضی اوقات برنامه هایی را برای تغییر و تحول در رشد حرفهای، توسعه مهارتها، یا تغییر برخی عادتهایمان را شروع میکنیم، ولی بعد از مدتی متوجه میشویم که دوباره به همان روال قبل برگشتهایم یا سرعت رشد و عملکردمان کاهش یافته است.

این موضوع به یکی از محدودیتهای ساختاری و کنترل کننده رفتار اشاره دارد. این الگو به طور خلاصه بیان میکند "وقتی سیستم از یک جنبه رشد میکند، این رشد تک بعدی نهایتاً رشد کل سیستم را محدود میکند".

هنگامی که ما میخواهیم تغییری در یکی از عادتهایمان مثل تغییر رژیم غذایی، ورزش کردن، بهبود مهارتهای فردی، ترک بعضی از رفتارها و … به وجود آوریم، در ابتدا تلاشهایمان نتایج خوبی به همراه دارد و این نتایج خوب، احساس مثبتی در ما به وجود میآورد (حلقههای بازخورد تقویتی یا تشدید کننده بکار می افتند)، اما بعد از مدتی حلقههای بازخور تعدیل کننده وارد عمل می شوند (مثل عکس العمل دیگران یا عدم هماهنگی رفتار جدید با برخی نگرشها و باورهای قدیمی و …) و از سرعت تغییرات مورد نظرمان کاسته میشود و نهایتاً عادات بد و کهنه قبلی مجدداً باز میگردند.

بنابراین توجه صرف به مکانیزمهای تقویتی و تشویق کننده کافی نیست، و همزمان می بایست به مکانیزمهای تعدیل کننده هم توجه نموده و به فکر کنترل یا کاهش آنها باشیم. بعنوان مثال برای شروع عادت به مطالعه، ورزش، مهارت آموزی، افزایش درآمد، و … همزمان با فرایندهای تشویقی، می بایست نسبت به تغییر محیط و ارتباطات محدودکننده قبلی، تغییر باورها، و … اهتمام نماییم.

در سازمانها هم، بعضاً شاهد هستیم مدیران برنامههایی را برای تغییر و تحول در حوزههای خاص مثل توسعه سیستمهای مدیریتی، بهبود فروش و بازاریابی، آموزش، افزایش تولید، و … اجرا نموده و حتی به دستاوردهای خوبی در کوتاه مدت میرسند. ولی بعد از مدتی اوضاع به روال قبل برمیگردد (به دلایل متعدد از جمله: مشکلات فرهنگ سازمانی، مشکلات فرایندی، عدم ارائه آموزش های مناسب، عدم پیش بینی مکانیزمهای هماهنگی لازم، تقابل با دیدگاه های سنتی، تقابل با منافع قدرتمندان، و ...) یا مشکلاتی بروز میکند که سرعت رشد را کند میکند. در این شرایط، مدیران به دنبال مقصر میگردند یا دیگران را به عدم همکاری و همراهی لازم محکوم میکنند و یا شاید اذعان نمایند که تصمیمهایشان آثاری ناخواسته یا جانبی داشته که رشد را کندتر کرده است. (هر چند غفلت از این آثار ناخواسته پذیرفته نیست)

از دیدگاه سیستمی ایجاد تغییر مناسب در یک سیستم بدون در نظر گرفتن کلیه جوانب آن امکانپذیر نیست. لذا میبایست در مرحله برنامهریزی و سازماندهی و قبل از شروع به اقدام، به کلیه جوانب امر ( از جمله حلقه های بازخور تقویتی و تعدیل کننده) توجه نماییم.